Sağ kulak avantajı nedir ?

Selen

Yeni Üye
Sağ Kulak Avantajı Nedir? İlk Bakışta Basit, Aslında Oldukça Karmaşık Bir Konu

Açıkçası “sağ kulak avantajı” ifadesini ilk duyduğumda bunu kulağın fiziksel olarak daha iyi duymasıyla ilgili bir durum sanıyordum. Günlük hayatta da insan ister istemez böyle düşünüyor: “Sağ kulağım daha iyi duyuyor, demek ki sağ kulağım baskın.” Fakat konuyu biraz araştırınca bunun doğrudan kulakların işitme kapasitesiyle ilgili olmadığını, daha çok beynin özellikle konuşma ve dil bilgisini iki kulaktan gelen sinyaller arasında nasıl işlediğiyle ilgili olduğunu gördüm.

Burada benim açımdan en ilginç nokta şu: Sağ kulak avantajı gerçek ve araştırmalarda tekrar tekrar gözlenen bir olgu olmasına rağmen, internette bazen bundan çok daha büyük sonuçlar çıkarılıyor. Sanki sağ kulağı baskın olan kişi daha zeki, daha iyi iletişim kuran veya daha başarılı olacakmış gibi yorumlar yapılabiliyor. Bilimsel veriler ise bu kadar ileri gitmemize izin vermiyor.

Bu yüzden konuyu biraz daha temkinli ele almak gerekiyor.

Sağ Kulak Avantajı Tam Olarak Ne Demek?

Sağ kulak avantajı ya da bilimsel adıyla “right-ear advantage” (REA), özellikle iki farklı konuşma uyaranının aynı anda iki kulağa verildiği “dikotik dinleme” deneylerinde ortaya çıkan bir durumdur.

Örneğin kulaklık taktığınızı düşünün. Sağ kulağınıza “BA”, sol kulağınıza ise aynı anda “DA” sesi veriliyor. Daha sonra hangi sesi duyduğunuz soruluyor. Çok sayıda kişide sağ kulağa verilen konuşma uyaranının doğru hatırlanma olasılığı biraz daha yüksek çıkabiliyor. Araştırmalarda bu durum özellikle konuşma sesleri söz konusu olduğunda tekrar tekrar gözlemlenmiş durumda. PubMed Central (PMC)+1

Buradaki kritik ayrıntı “bir kulağın diğerinden daha iyi duyması” değil. Çünkü normal işitmeye sahip bir kişinin sağ ve sol kulağı fiziksel açıdan aynı sesleri alabilir. Fark, bu bilgilerin beynin ilgili bölgelerine ulaşması ve işlenmesi sırasında ortaya çıkıyor.

Yani “sağ kulak avantajı” denildiğinde aslında çoğu zaman işitme avantajından ziyade belirli koşullarda konuşma bilgisinin işlenmesinde görülen bir avantaj kastediliyor.

Beyin Neden Sağ Kulaktan Gelen Konuşmayı Daha Avantajlı İşleyebiliyor?

Bunun klasik açıklaması beynin dil işleme organizasyonuyla bağlantılı.

Çoğu sağ elini kullanan insanda dil işlevlerinin ağırlıklı olarak sol beyin yarımküresiyle ilişkili olduğu biliniyor. İşitsel sistemde de karşı taraf bağlantıları önemli. Sağ kulaktan gelen işitsel bilgiler, konuşma işleme açısından önemli olan sol yarımküreye daha doğrudan ulaşan bir yol üzerinden avantaj sağlayabiliyor.

Sol kulaktan gelen konuşma bilgisinin ise sağ yarımküre üzerinden işlenip daha sonra iki yarımküre arasındaki bağlantılar aracılığıyla sol yarımküredeki dil sistemlerine aktarılması gerektiği düşünülüyor. Bu model uzun süredir sağ kulak avantajını açıklamak için kullanılıyor. PubMed+1

Fakat burada da önemli bir “ama” var.

Bu açıklama, “sağ kulak → sol beyin → daha iyi dil” şeklinde tamamen mekanik ve değişmez bir şema olarak düşünülmemeli. Araştırmalar dikkat, uyaranın niteliği, görev türü, kişinin el tercihi ve kullanılan deneysel yöntem gibi faktörlerin sonucu değiştirebildiğini gösteriyor. PubMed+1

Hatta sağ elini kullanan kişilerin çok büyük bölümünde dil baskınlığının sol yarımkürede olmasına rağmen herkes aynı derecede sağ kulak avantajı göstermiyor. Bu bile tek başına olayın sanıldığından daha karmaşık olduğunu gösteriyor. PubMed

Sağ Kulak Avantajı Gerçek, Ama “Her Zaman Sağ Kulak Daha İyidir” Anlamına Gelmiyor

Bence internette yapılan en büyük hata burada başlıyor.

Sağ kulak avantajının varlığını kabul etmek başka, sağ kulağın her durumda üstün olduğunu iddia etmek başka bir şey.

Dikotik dinleme deneylerinde konuşma uyaranları kullanıldığında sağ kulak avantajı oldukça sık görülüyor. Ancak uyaranın türü değiştiğinde tablo da değişebiliyor. Örneğin dil dışı seslerde aynı sonuç zorunlu değil. Hatta bazı araştırmalarda müzik gibi farklı işitsel materyallerde sol kulak avantajı görülebiliyor. Yakın tarihli bir çalışmada hecelerde sağ kulak avantajı tekrarlanırken, melodilerin algılanmasında sol kulak avantajı gözlenmişti. PubMed Central (PMC)

Bu oldukça önemli bir ayrım.

Çünkü beynin tek bir “iyi kulak” seçip geri kalan bütün sesleri ona teslim ettiğini düşünmek doğru değil. Beyin, sesin ne olduğuna ve hangi görevin yapılması gerektiğine göre farklı ağları devreye sokuyor.

Dolayısıyla “Ben sağ kulaklıyım” demek, nörobilim açısından çok anlamlı ve genel bir kişilik tanımı değildir.

Dikkat Faktörü İşin İçine Girince Sonuçlar Değişebiliyor

Sağ kulak avantajının sadece anatomik bağlantılardan kaynaklandığını söylemek de eksik kalıyor.

Dikotik dinleme çalışmalarında kişiden özellikle bir kulağa odaklanması istendiğinde dikkat mekanizmasının sonucu değiştirebildiği gösterilmiş durumda. Bir araştırmada katılımcıların belirli kulağa dikkatini yönlendirmesi, sağ kulak avantajını artırabiliyor veya azaltabiliyordu. PubMed

Başka bir nörofizyolojik çalışmada da dikkat arttıkça işitsel korteksteki yanıtların güçlendiği ve davranışsal sağ kulak avantajıyla dikkat süreçleri arasında ilişki bulunduğu bildirildi. PubMed Central (PMC)

Bu nedenle şu soruyu sormak gerekiyor:

Bir kişinin sağ kulağından gelen bilgiyi daha sık hatırlaması gerçekten kulağının “daha güçlü” olmasından mı kaynaklanıyor, yoksa beyninin dikkat ve dil işleme sistemleri o anda sağ kulaktan gelen konuşmaya mı daha fazla ağırlık veriyor?

Mevcut araştırmalar ikinci açıklamanın önemli olduğunu düşündürüyor.

El Tercihi de Tabloyu Değiştirebilir

Bir başka ilginç nokta el kullanımı.

Sağ elini kullanan insanların yaklaşık %95'inde dil işlevlerinde sol yarımküre uzmanlaşması görülürken, sol elini kullananlarda bu oran yaklaşık %70 civarındadır. Bu nedenle el tercihi ile dil lateralizasyonu arasında bir ilişki bulunabilir. Ancak bu ilişki bire bir değildir. PubMed+1

Üstelik sağ kulak avantajı ile dilin sol yarımküredeki baskınlığı arasında da kusursuz bir eşleşme yoktur. Bu durum, sağ kulak avantajını beynin genel organizasyonuna dair dolaylı bir davranışsal gösterge olarak görmenin daha doğru olduğunu düşündürüyor.

Yani kulaklıkla yapılan basit bir testten yola çıkarak bir kişinin beyninin tamamı hakkında kesin hüküm vermek doğru olmaz.

Peki Bunun Günlük Hayatta Gerçek Bir Avantajı Var mı?

Burada biraz frene basmak gerekiyor.

Dikotik dinleme deneyinde sağ kulağın konuşma uyaranlarını daha doğru yakalaması, günlük yaşamda sağ kulağın sürekli “daha avantajlı” olduğu anlamına gelmez.

Örneğin kalabalık bir ortamda biriyle konuşurken sesin hangi taraftan geldiği, arka plan gürültüsü, konuşmacının sesi, kişinin dikkat düzeyi, dil bilgisi, yorgunluk ve işitsel işlemleme kapasitesi gibi birçok faktör devreye girer.

Dolayısıyla “Önemli bir şey söyleyeceksen sağ kulağa söyle, çünkü beyin orayı daha iyi algılar” şeklindeki popüler tavsiyeler bilimsel bulgunun kapsamını aşabilir.

Sağ kulak avantajı esas olarak belirli deneysel koşullarda, özellikle eşzamanlı konuşma uyaranlarının işlenmesinde gözlenen bir olgudur. Bunun günlük hayattaki iletişim başarısına otomatik olarak çevrilebileceğini söylemek için çok daha güçlü kanıtlara ihtiyaç vardır.
 
Üst